Bursa İpeği / Bursa İpek İpliği

Bursa İpeği / Bursa İpek İpliği, Bursa’da dut yaprağıyla beslenen ipekböceğinin ördüğü kozadan çekilen ham ipeğin filament ipliğe dönüştürülmesiyle elde edilir. Kentte koza üretimini belgeleyen 1587 tarihli dut bahçesi satışı, üretim zemininin yazılı kaydını oluşturur; XIV. yüzyılın ikinci yarısında uluslararası pazarın temelleri atılmış, XV. yüzyılda Bursa ipek ticaretinin merkezi olmuştur. Bursa’nın yeraltı su kaynakları, yöredeki dut ağaçlarının yaşlanmaya bağlı kartlaşmasını yavaşlatır ve besleme aşamasına hammadde sağlar. Tohum temini ve dutla beslemenin ardından böcekler askıya alınır; kozalar, askıya çıkıştan sonraki 8 -10 gün içinde toplanır. Sağlam kozaların lekelenmemesi için önce zayıf ve lekeli olanlar ayrılır, ardından yüzeydeki pamuğumsu iplikçikler, yani koza pamuğu temizlenir. Koza örme bittiğinde larva krizalite dönüşür; sıcaklığa göre 6-10 gün süren bu evrede, kelebek çıkmadan koza boğma uygulanır. Kurutulan kozalar 90–95 ̊C‘deki suda yumuşatılır; çubuk, süpürge ya da mekanik fırçayla lif uçları bulunurken kamçıbaşı denen karışık lifler uzaklaştırılır. İstenen iplik numarası, belirli sayıdaki kozadan gelen tellerin birleştirilip sarılmasıyla sağlanır. Fransız sisteminde iki koza grubunun telleri iki kere bükülür, 2 ayrı porselen kılavuzdan geçerek çıkrıklara ulaşır. İtalyan sisteminde ise tek koza grubundan gelen teller, filament halinde kendi üzerinde büküm alıp çıkrığa sarılır. Gemlik limanı kozaların, ipliklerin ve kumaşların başka şehirlere gönderilmesinde kullanılmış; Kozahan ile İpekhan da ticaret alanı olarak işlemiştir.