Hasanpaşa Gazhanesi

Rehber Notu

Tescillenmiş bir endüstri mirası olan Hasanpaşa Gazhanesi, sadece Kadıköy’ün değil, İstanbul’un önemli endüstri yapılarından biridir. Anadolu Yakası’nın en eski sanayi tesislerinden biri olarak, Osmanlı endüstriyel mirasının erken örneklerindendir. 1800’lü yıllarda Anadolu Yakası’nda ortaya çıkan gaz talebini karşılamak üzere Hasanpaşa’da yeni bir gazhane daha yapılması kararlaştırıldı. Gazhanenin işletme imtiyazı, 1 Ağustos 1891’de 50 yıl için Parisli bir sanayici olan mühendis Charles George’a verildi.

Hikâyesi

Hasanpaşa Gazhanesi, Anadolu Yakası’ndaki gaz talebini karşılamak amacıyla 1892’de hizmete giren bir sanayi tesisidir. İşletme imtiyazı 1 Ağustos 1891’de mühendis Charles George’a 50 yıllığına verilmiş, sözleşme 1924’te aynı süreyle yenilenmiştir. Kadıköy-Üsküdar ve Anadolu Yakası Havagazı şirketi 1926’da Yedikule Gazhanesi’ni satın almış, tesislerini ve imtiyazlarını 1931’de İstanbul Elektrik Şirketi’ne devretmiştir. Millileştirme sonrasında ayrılan havagazı şirketi 1937-1944 arasında bağımsız çalışmış, devletçe satın alınmasının ardından 1945’te İETT’ye bağlanmıştır. Yeni fırınların eklenmesiyle üretim Anadolu Yakası’nın ihtiyacını aşmış ve kömür tüketiminde tasarruf sağlanmıştır. Talebin düşmesi üzerine üretim 13 Haziran 1993’te durdurulmuş; gazometreler sökülüp satılmıştır. Yapılar daha sonra kömür deposu, otobüs garajı ve İETT deposu olarak kullanılmıştır. Kalan parçaların sökülmesi 1994’te SİT kararıyla engellenmiştir. Toplam 25 tarihî endüstri binasını kapsayan restorasyon ile yeni işlevlere yönelik düzenlemeler Mart 2021’de tamamlanmıştır.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri