Abdülmecit Han Çeşmesi ve Sarnıcı

Rehber Notu

1839 yılında Sultan Abdülmecid’in ihya ettiği Halid Ağa Çeşmesi’nin adı değiştirilerek Abdülmecid Han Çeşmesi olmuştur. 1902 senesinde günümüzdeki Haydarpaşa’daki yerine taşınmış ve çeşme zamanla yol kotu altında kalmıştır. Haydarpaşa Tren İstasyonu alanında, “Marmaray Projesi Gebze-Halkalı Banliyö Hattı İyileştirmesi” kapsamında, İstanbul Arkeoloji Müzeleri denetiminde 2018 senesinde “Haydarpaşa Garı Arkeolojik Kazıları” başlatılmıştır. Kazı çalışmaları sırasında çeşmenin taşınmadan evvelki yerinden Halid Ağa Çeşmesi Kitâbesi bulunmuştur.

Hikâyesi

Abdülmecid Han Çeşmesi, Sultan Abdülmecid’in Halid Ağa Çeşmesi’ni 1839’da yeniden yaptırması ve yapıya bir kitabe koydurmasıyla bu adı almıştır. Çeşme 1902’de Haydarpaşa’daki yerine taşınmış, ilerleyen dönemde yol kotunun altında kalmıştır. Haydarpaşa Garı Arkeolojik Kazıları 2018’de İstanbul Arkeoloji Müzeleri denetiminde başlatılmış; çalışmalar sırasında çeşmenin önceki yerinde Halid Ağa Çeşmesi Kitabesi bulunmuştur. Abdülmecid Han Çeşmesi ile sarnıcı ise Tıbbiye Köprüsü’nün G1 ayağının inşası sırasında mevcut Haydarpaşa konumunda ortaya çıkarılmıştır. Şair Zîver Paşa’nın hazırladığı ve 1255 tarihini taşıyan kitabe, Sultan Abdülmecid’in çeşmeyi 1839’da ihya ettirdiğini bildiriyordu. İntaniye Hastahanesi döneminde bir görevli tarafından 1930’larda kırdırılan bu kitabenin metni, yok edilmeden önce Mehmet Raif tarafından okunup kaydedilmiştir. Tuğra ve methiyelerin resmî ve millî yapılardan kaldırılmasını öngören 1057 sayılı kanun, 15 Haziran 1927 tarihli 608 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kazıda bulunan ilk kitabe 1796/97’ye tarihlenmiş; üzerindeki “Sâhibü’l-Hayrât Dârüssaâde-i şerife ağası Hazreti Hâlid Ağa 1211” yazısı çeşmenin ilk inşa evresini belgelemiştir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri