Aya Nikola Manastırı, Büyükada

Rehber Notu

Aziz Nikola (Hagios Nikolaos) Manastırı adanın doğu kıyısında yer alır. Bu manastıra hem kıyı yolunu hem de Yüce Tepe’nin zirvesinin aşağısında bulunan meydandan çıkan başka bir yolu kullanarak ulaşabilirsiniz. Manastır, çıkan bir yangında harap olmasının ardından on yedinci yüzyıldan beri terkedilmiş olan Kayra Bizans yerleşkesinin üzerinde ve yanında bulunur. Tarihte, bu manastırdan ilk defa İngiliz gezgin Thomas Smith tarafından 1680 senesinde bahsedilmiştir. Manastırın orijinal katholikonu, Kayra Bölge Kilisesi’nin bulunduğu yere ve bu yapının yıkıntılarından tekrar inşa edilmiş olabilir.

Hikâyesi

Büyükada’nın doğu kıyısındaki Aya Nikola Manastırı, yangın sonrasında terk edilen Kayra Bizans yerleşkesinin üzerinde ve çevresinde kuruludur. İngiliz gezgin Thomas Smith’in 1680 tarihli kaydı, manastırdan söz eden ilk tarihî başvurudur. İlk katholikonun, Kayra Bölge Kilisesi’nin yerinde ve onun yıkıntıları kullanılarak yeniden yapılmış olabileceği belirtilir. Manastır 1783’te geçici olarak bir azınlık okulunu barındırmış; okul daha sonra Patrikhane yanında Megale Scole adıyla yeniden kurulmuştur. Türk Ordusu yapıyı 1821’de ele geçirmiş, sonraki restorasyonun ardından İstanbul’dan gelen Rum ailelerinin konaklamasına ayrılmıştır. 1852 yangını ikonostasis ile dinî resimlerin çoğunu ve katholikonun içini tahrip etmiştir. Kilise 1860’ta kubbeli, dört sütunlu ve haç merkezli ilk planına bağlı kalınarak yeniden inşa edilmiştir. Kiremit çatılı yapının narteksi 1873 tarihlidir. Giriş üzerindeki mermer kabartmada Paleologos Hanedanlığı’nın çift başlı kartalı, kuzeybatı dış cephedeki eski Yunan kabartmasında ise araba yarışları betimlenir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri