Cevizli Tekel Fabrikası

Rehber Notu

Alanının odağında Mehmet Genç Külliyesi (Cevizli TEKEL Fabrika alanı) yer almakta olup, 1. Derece Doğal Sit Alanı olan Dragos Tepesi ve 1. Derece arkeolojik sit alanı ile sınır ilişkisi içindedir. Aynı zamanda yakın çevrede Tekel fabrika dönemine ait diğer yapı (Darphane) ve yapı grupları da (Marmaray Üstündeki Tekel Lojmanları) proje çalışma alanı içindedir. Bu nedenle alandaki aktörler ve tarihsel gelişimi farklı ara yüzler üzerinden okumak gereklidir. Dragos Arkeoloji alanı ekseninde bakıldığında Erken Bizans dönemine (4.-6.

Hikâyesi

Cevizli Tekel Fabrikası, 1967-69 yıllarında üretime başlayan ve bugünkü Mehmet Genç Külliyesi alanında bulunan bir sanayi yerleşkesidir. Alanın tarihsel çerçevesi, Dragos’taki Erken Bizans dönemine ait 4.-6. yüzyıl arkeoloji alanıyla komşuluk üzerinden daha erken bir evreye bağlanır. Dragos Tepesi ve yakın çevresi, İstanbul II Numaralı Koruma Kurulunun 11.11.1999 tarihli kararıyla 1. Derece Doğal Sit Alanı olarak tescil edilmiştir. Fabrikanın kuruluş süreci, 1860’larda başlayan tütün inhisarı ve Reji idaresinin 1923’te devlete geçmesinin ardından kurulan deneme evleriyle ilişkilidir. Bu kurumlardan Maltepe tütün deneme evi 1931’de faaliyete geçirilmiş, Cevizli yerleşkesindeki üretim yapıları ise sonraki sanayileşme döneminde kurulmuştur. TEKEL’in 2008’de özelleştirilmesinden sonra fabrika alanı 2009’da İstanbul Şehir Üniversitesine devredilmiştir. Koruma kurulunun 2010 tarihli kararı, Buhar Üretim Merkezi, Soğutma Merkezi ve 7 bloktan oluşan Tütün İşletme Yapılarını korunması gerekli taşınmaz varlık olarak kayda almıştır. Proje çevresinde Darphane yapısı ile Marmaray üzerindeki TEKEL lojmanları da fabrika döneminin yapı grupları arasında yer alır. Yerleşke 2020’de Marmara Üniversitesine devredilmiş, tescilli üretim yapıları Mehmet Genç Külliyesi adıyla kamusal eğitim kullanımına geçirilmiştir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri