Kırkçeşme Su Yolu

Rehber Notu

Belgrad ormanlarından toplanarak İstanbul’a su getiren tesislerin genel adıdır. İstanbul’un zamanla artan su ihtiyacını karşılamak amacıyla Kanûnî Sultan Süleyman devrinde Kırkçeşme tesisleri yaptırıldı. Bu tesisler, o döneme kadar inşa edilen tesislerin en mükemmeli olduğu gibi mühendislik bakımından Mimar Sinan’ın en önemli yapısı ve hacim yönünden de en büyük eseridir. Nitekim Süleymaniye Külliyesi 35 milyon akçeye, Kırkçeşme tesisleri 50 milyon akçeye mal olmuştur.

Hikâyesi

Kırkçeşme Su Yolu, Belgrad ormanlarından toplanan suları İstanbul’a taşıyan tesisler bütünüdür. Kanûnî Sultan Süleyman döneminde artan su ihtiyacı için yaptırılan sistemin mühendislik çalışması Mimar Sinan’a verilmiştir. Sinan, ormandan gelen sular ile dereleri inceleyerek bunların şehre ulaştırılabileceğini padişaha bildirmiştir. Rüstem Paşa’nın nüfus ve iaşe kaygısıyla karşı çıktığı inşaat, Kanûnî’nin suları kendi vakfı olarak getirme emri üzerine sürdürülmüştür. Yapımına 1554’te başlanan tesisler 1563’ten önce tamamlanmış, 20 Eylül 1563 selinde yıkılan kemerlerin onarılmasının ardından 1564’te yeniden hizmet vermiştir. Sistemin 50 milyon akçelik maliyeti, 35 milyon akçeye tamamlanan Süleymaniye Külliyesi için belirtilen tutarı aşmıştır. Kırkçeşme’nin yapımı Tezkiretü’l-bünyân, Tezkiretü’l-ebniye ve Eyyûbî’nin tesislere ayırdığı elli sekiz sayfalık bölümde anlatılmıştır. İsale hattını gösteren en eski belgelerden biri, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nin III. Ahmed bölümünde H 1815 numarasıyla bulunan tarihsiz krokidir. Şebekenin dağıtımı Sinan’ın tevzi defteri, 1715 tarihli dağıtım krokisi ve İsmail Remzi’nin planıyla belgelenmiştir. Suların şehre gelişini sağlayan isale hattı iki ana kola ayrılmış, bunlardan suyu daha bol olan kol Kâğıthane deresi yönünden beslenmiştir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri