Tontar Kilisesi

Rehber Notu

Tontar Mevkii’nde, Kayseri’nin Esenyurt Mahallesi ile Erciyes Dağı’nın kuzey etekleri arasında yer alan Deliklitaş adlı alçak tepecikte, 1971 yılında bir elektrik direği dikimi sırasında Bizans dönemine ait bir kilisenin temel kalıntılarına rastlanmıştır. Bu tesadüfi bulgu üzerine Kayseri Müzesi tarafından arkeolojik bir kurtarma kazısı başlatılmış ve kilisenin temelleri açığa çıkarılmıştır. Kazılar sonucunda ortaya çıkarılan yapı, planı ve mimari özellikleriyle tipik bir Bizans kilisesi niteliği taşımaktadır.

Hikâyesi

1971’de Tontar Mevkii’nde açılan temeller, plan özelliklerine göre M.S. 5. yüzyıl ortalarına tarihlenen bir erken Bizans kilisesine aittir. Kayseri’de Aziz Mamas adına bir kilise kurulmasına ilişkin kayıtlar ise 4. yüzyıl ortasına uzanır. Julianus ile Gallus’un Macellum’da yaşadıkları sırada giriştiği bu yapımın malikâne içinde mi, Kayseri’de mi, yoksa Aziz Mamas’ın mezarı çevresinde mi gerçekleştiği belirlenememiştir. Gallus’un 354’te ölmesi, iki kardeşin kilise teşebbüsünü gençlik yıllarıyla sınırlar. Charles Texier, 1834’te antik Caesarea alanında Hagios Mamas ve Aziz Basileios kiliselerine ait görünür bir kalıntı bulamamıştır. Bernardakis ise 1907 dolaylarında Deliklitaş’taki yapıyı Saint Mamas Kilisesi adıyla kaydetmiş, 1908’de yayımlanan haritasında 34 numarayla işaretlemiştir. Bu kayıtta kilisenin apsisinin bütünüyle görülebildiği, kesme taşlarının söküldüğü ve Panagia Kilisesi ile biçim ve ölçü bakımından benzeştiği belirtilir. Yapının görünür bölümleri zamanla ortadan kalkmış, 1971’de elektrik direği dikilirken temel kalıntılarına rastlanmıştır. Kayseri Müzesinin başlattığı kurtarma kazısı temelleri yeniden açığa çıkarmış, ancak 4. yüzyıldaki girişim ile 5. yüzyıl yapısı arasındaki yapısal ilişki kesinleştirilememiştir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri