Basileias Hamamı

Rehber Notu

Kayseri, önce Kapadokya Krallığı’nın; ardından Roma İmparatorluğu’nun Kapadokya eyaletinin ve Bizans döneminde de aynı bölgenin idari merkezi olmuştur. Bu uzun tarihsel süreç boyunca Roma şehirlerinde olduğu gibi Kayseri’de de çok sayıda hamam inşa edilmiştir. Ancak bunlardan günümüze yalnızca bir tanesinin kalıntıları ulaşabilmiştir. Bu yapı, “Battalaltı Roma Hamamı” olarak bilinir. Kayseri’nin en eski yerleşimlerinden biri olan Eskişehir Bağları bölgesinde, Battal Camii’nin kuzeyinde yer alan bu büyük boyutlu hamam, Geç Roma ya da erken Bizans dönemine tarihlenmektedir. M.S. 4.

Hikâyesi

Basileias Hamamı olarak değerlendirilen kalıntı, yaklaşık 372–379 yıllarında Büyük Basileios tarafından kurulan Basileias Kompleksi’nin bir bölümü olabilir. Charles Texier, antik Kaisareia’yı modern Kayseri’nin yaklaşık çeyrek mil batısına yerleştirirken Eski-Kayseri’deki duvarları Bizans yapı karakteriyle ilişkilendirmiştir. Texier’in tarif ettiği duvarlarda moloz taş dolgu ile tuğla sıraları dönüşümlü kullanılmış, duvar içlerine çok sayıda pişmiş toprak su künkü yerleştirilmiştir. Caferbey Mahallesi yakınındaki kalıntılarda belirlenen su künkleri ve kurşun borular, söz konusu hamam yorumunu destekleyen tesisat elemanlarıdır. Battal Camii’nin 1971’deki onarımı sırasında kaynaktan hamama uzanan özgün kurşun borular açığa çıkarılmış, bunların bir bölümü Kayseri Müzesi’ne taşınmıştır. William Lewis Sachtleben, 22 Nisan 1891’de fotoğrafladığı kalıntıyı Roma hamamı harabeleri olarak kaydetmiş; görüntüde kuzey duvarı, güneydeki başka bir duvar ve çevredeki yapı parçaları görülmüştür. Moloz ve horasan dolguları hâlindeki bölümler, gecekondular, kamu binaları ve güneyden geçirilen asfalt yol nedeniyle tahrip olmuştur. Yapıda arkeolojik kazı yapılmadığından kesin tarih ve işlev için sondajla inceleme yapılması, çevredeki bağlantılı bölümlerin bütünüyle açılması gerekmektedir. Evliya Çelebi’nin Seyahatnâmesi’nde anılan Belinas Hekim Hamamı adı da bu yapı kalıntısıyla ilişkilendirilen tarihsel kayıtlardan biridir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri