Dinkhane, İzmit

Rehber Notu

Dinkhane, 1832–1833, İzmit’te fes üretim sürecinin temel aşamalarından biri olan dinkleme işlemini gerçekleştirmek amacıyla inşa edilmiştir. Dinkleme, sıcak su ve sabun karışımı içinde dövülmeye dayanan bir işlem olup, çok eski tarihlerden beri çeşitli kumaşlarda uygulanmıştır. Yünlü bir başlık olan fesin üretimi kapsamında Feshane-i Âmire, uzun yıllar İzmit’teki bu Dinkhane’den faydalanmıştır. İstanbul’da örülen fesler dinkleme için gemilerle İzmit’e gönderilmiş, nakliye hamallar aracılığıyla sağlanmıştır.

Hikâyesi

Dinkhane, fes üretimindeki dinkleme işlemi için 1832-1833 yıllarında İzmit’te kurulan su gücüne dayalı bir imalat yapısıdır. İstanbul’da örülen fesler gemiyle İzmit’e taşınmış, sıcak su ve sabun içinde dövüldükten sonra Feshane-i Âmire’nin üretim sürecine geri verilmiştir. Tunuslu ustalar önce Kiras Nehri’ni incelemiş, fakat kış taşkınları ve yaz selleri nedeniyle ilk inşaat alanından vazgeçilmiştir. Yeni yer olarak Pertev Mehmed Paşa Vakfı’na bağlı, altı gözlü bir değirmenin köprü yakınındaki mahalli seçilmiş ve karar 1832 baharında kesinleşmiştir. II. Mahmud’un hızla tamamlanmasını istediği inşaatın malzemeleri İzmit çevresindeki ormanlardan, oluk taşlarının bir bölümü ise harap bir sultan sarayından sağlanmıştır. Değirmen için Câbir-zâde Ahmet Sâkir Bey’e 35.000 kuruş ödenmiş, vakfa yıllık 150 kuruş kira ayrılmış ve bitişik arsa 1.500 kuruşa alınmıştır. 1833 tarihli ikinci keşif defteri, ceviz levhalı dink sandıklarını, kâgir ayakları, tokmaklı mekanizmayı, su çarklarını, bakır kazanları, ocakları ve kâgir havuzları kaydeder. Çepni, Köseler ve Arslanbey köylüleri tomruk, odun ve su yapılarının onarımı için çalıştırılmış; bu hizmetler karşılığında bazı vergilerden muaf tutulmuştur. Kiras Nehri’nin debisinin çark ve temellerde doğurduğu sorunlar üzerine rıhtım ile bent 1841 yılında onarılmıştır.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri