Kırkkızlar Kümbeti

Rehber Notu

Niksar ilçe merkezi Kırkkızlar Mahallesi Albayrak Sokak’ta eğimli bir arazi üzerinde, günümüzde evlerin arasında sıkışmış vaziyette yer alan kümbet hakkında İsmail Hakkı Uzunçarşılı, yapının adını Kırgızlar olarak kaydetmiş ve mezarlık alanının ortasında yer aldığını bildirmiştir. İnşa kitabesi bulunmadığı için kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığı bilinmemektedir. Kümbet, içten kubbe dıştan piramidal külah ile örtülüdür. İnşa malzemesi olarak alt katta düzgün kesme taş, üst katta ve örtü sisteminde tuğla malzeme kullanılmıştır. Süsleme yapının dış cephesinde görülmektedir.

Hikâyesi

Kırkkızlar Kümbeti, Niksar’ın Kırkkızlar Mahallesi’nde eğimli araziye yerleştirilmiş, içten ve dıştan sekizgen planlı iki katlı bir mezar yapısıdır. İnşa kitabesi bulunmadığından yaptıran kişi ile kesin yapım tarihi bilinmez; mimari benzerlikler yapıyı 13. yüzyılın ilk çeyreğine yaklaştırır. Bu tarihlendirmede, 1220 tarihli Sivas I. İzzeddin Keykâvus Kümbeti ile paylaştığı üslup özellikleri esas alınır. Mezar odasının bulunduğu alt katta düzgün kesme taş, ziyaretgâh ile örtü sisteminde ise tuğla kullanılmıştır. İç mekân kubbeyle, dış kütle piramidal külahla örtülmüş; cephedeki tuğla bezemelerin yüzeyleri firuze renkli çinilerle kaplanmıştır. Güneydoğu penceresinin üstündeki dikdörtgen levhada kûfî hatla Ahmed bin Ebûbekir el-Marendi’nin usta kitabesi yer alır, ancak tahribat yazının bir bölümünü okunamaz hâle getirmiştir. Güneydoğu ve güneybatı cephelerindeki pencereler, tuğlaların dışarı taşırılmasıyla kurulan dikdörtgen yüzeyler ve sivri kemerlerle çevrelenmiştir. Mezar odasına kuzeydoğudaki küçük sivri kemerli kapıdan üç basamakla inilir; özgün orta destek ve tonoz düzeni bugün kayıptır. Ziyaretgâha aynı cephedeki altı basamaklı taş merdivenlerle ulaşılır ve mekânın ortasında sembolik ahşap sanduka bulunur. Kümbet, 1939 ve 1942 depremlerindeki ağır hasarın ardından Vakıflar Genel Müdürlüğünün 2005 onarımıyla mevcut biçimini almıştır.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri