Surp Garabed Manastırı

Rehber Notu

Surp Garabed Manastırı’nın kesin kuruluş tarihi bilinmemektedir, yapı hakkında açık biçimde tespit edilen ilk yazılı kayıt 1206 tarihli bir Ermeni kolofonunda yer almaktadır. Efkere’de bulunan bu manastır, Osmanlı İmparatorluğu genelindeki Ermeniler için önemli hac merkezlerinden biri olarak kabul edilmiştir. Robert Hewson burayı “Ermeni Kilisesi’nin en zengin, en çok ziyaret edilen ve en kutsal mabedlerinden biri” olarak tanımlamıştır.

Hikâyesi

Surp Garabed Manastırı hakkında belirlenen ilk yazılı kayıt, Efkere’deki yapıyı anan 1206 tarihli bir Ermeni kolofonudur. Kesin kuruluş tarihi saptanamayan manastır, Vaftizci Yahya’ya atfedilmiş ve kutsal emanetlerin saklandığı bir hac merkezi olarak kullanılmıştır. Simeon Lehatsi, 1617–1618 yıllarındaki ziyaretinde yapıyı yüksek tepedeki büyük ve kubbeli bir merkez olarak tarif etmiştir. Alçak, geniş ve kalın giriş kapısının ardında, zemini cilalı siyah taşla döşenmiş yarı karanlık bir merdivenli geçit bulunur. Kuzeydeki ikinci kapı dar ve uzun bir koridora, koridorun solundaki açıklıklar ise sur boyunca dizilen keşiş odalarına bağlanır. Sağ taraftaki başka bir kapı, mabedin dış girişine ve kubbeli bölüme geçiş sağlar. Ana ibadet mekânında yan yana üç küçük sunak yerleştirilmiş, taşıyıcı düzen dört kalın kübik sütun ve bunların üzerindeki kemerlerle kurulmuştur. Sol taraftaki daha küçük kutsal mekâna sedef kakmalı bir kapı açılır; kapının arkasında Vaftizci Yahya’nın kalıntılarıyla ilişkilendirilen büyük mermer mezar bulunur. Koridorun sonundan, üst katlarında keşiş odaları bulunan okul bölümüne geçilir. Taş döşeli geniş avlunun ilerisindeki akademi binası on iki derslik, bir gözlemevi, bir stüdyo ve bir misafir odası içerir. Akademinin pencerelerinin bir bölümü kaleye ve Khas-Bakhcha’ya, diğerleri yapıyı dört yönden çevreleyen avluya açılır.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri