Aya Todori Kilisesi, Germir

Rehber Notu

Aya Todori Kilisesi (Aşağı Mahalle Rum Kilisesi), 16 Aralık 1725’te ibadete açılmış, 1835 yılında kapsamlı bir onarımla bugünkü halini almıştır. Bulunduğu mahallenin tarihi ismi olan “Aziz Theodorus”a adını veren bu yapı, dönemin derebeyi Ahmet Paşa’nın bankeri Hacı Andon Ağa’nın destekleriyle bölgenin önemli dini merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Zamanla işlevini yitiren kilise, uzun yıllar ahır olarak kullanılmış ve günümüzde terk edilmiş durumdadır. Yapı, doğu-batı doğrultusunda, içten içe 19,60 x 13,40 metre ölçülerinde, üç nefli ve kubbeli bazilika planlıdır.

Hikâyesi

Aya Todori Kilisesi, 16 Aralık 1725’te ibadete açılmış ve 1835 yılındaki kapsamlı onarımın ardından bugünkü mimari düzenini kazanmıştır. Doğu-batı doğrultusundaki 19,60 x 13,40 metre ölçülü yapı, üç nefli ve kubbeli bazilika planında düzgün kesme taşla inşa edilmiştir. Sekiz kesme taş sütunun taşıdığı sivri kemerler nefleri ayırır; yan neflerde beşik tonozlar, orta nefte ise yıkılmış kubbenin açıklığı bulunur. Pandantiflerde dört İncil yazarını betimleyen solgun freskler seçilirken sıva altında mavi, sarı ve yeşil rozetler, bitkisel motifler ve kemer içlerinde yıldız biçimleri görülür. Doğudaki ana ve yan apsisler kayaya oyulmuş, apsislerin gerisindeki kaya mahzenleri güneydeki bir kapıyla kiliseye bağlanmıştır. Merkezi apsisteki niş, yapının bir dönem cami işleviyle kullanıldığına ilişkin mimari iz olarak değerlendirilmiştir. Yıkılan batı narteksine karşılık naos ayaktadır; dış cephedeki devşirme malzeme ve düzensiz taş dizileri geç dönem müdahaleleriyle ilişkilendirilmiştir. Batıda iki kademeli bahçe ile kuyu izleri, güneyde 1878 tarihli papaz evine uzanan taş yol vardır; 1988’de betonla kapatılan kubbe açıklığına rağmen çatı, kapılar, freskler ve sıvalar büyük ölçüde zarar görmüştür.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri