Zal Paşa Kervansarayı, Adilcevaz

Rehber Notu

Zal Paşa Han ı (Kohoz Hanı olarak da bilinir), Türkiye’nin Bitlis iline bağlı Adilcevaz ilçesinde, Van Gölü’nün batı kıyısındaki Yolçatı (eski adıyla Kohoz) köyünde yer alan geç 16. yüzyıl Osmanlı dönemi kervansarayıdır. Diyarbakır–Van–Tebriz–Halep güzergâhı üzerinde konumlanan yapı, orta büyüklükte üç nefli bir plana sahip olup nefler doğu-batı yönündeki kemerli sıralarla birbirinden ayrılmaktadır. Yapının banisi kesin olarak tespit edilememiş olmakla birlikte, I. Süleyman’ın 1548–1549 İran seferi sırasında Adilcevaz sancak beyi olduğu anlaşılan Zal Paşa’ya (ö.

Hikâyesi

Zal Paşa Kervansarayı, Adilcevaz ile Erciş arasındaki yolun 7. kilometresinde, Van Gölü’nün batı kıyısındaki Yolçatı, eski adıyla Kohoz, köyünde yer alır. Geç 16. yüzyıla tarihlenen Osmanlı hanı, Diyarbakır–Van–Tebriz–Halep güzergâhına hizmet edecek konumda kurulmuştur. Kesme taşla inşa edilen 18,56 × 26,28 m ölçülerindeki dikdörtgen yapı, doğu-batı yönlü kemer sıralarının ayırdığı üç nefli bir plana sahiptir. Bir kaynak hanı 16. yüzyılın ikinci yarısında Zal Paşa’nın yaptırdığını belirtirken, diğer değerlendirme baninin Zal Paşa veya Köse Hüsrev Paşa olabileceğini bildirir. Kuzey duvarındaki taşlarda bezeme izleri görülmüş, giriş eyvanı çevresinde Bapşin Hanı’ndakilere benzer ek odaların bulunabileceği düşünülmüştür. Yapının yarıdan fazlası yıkılmış; üç nefin doğu bölümleriyle giriş kapısını taşıyan doğu duvarı bütünüyle kaybolmuştur. Güneybatı köşesindeki tonozun bir bölümü çökmüş, arka ve yan cephe duvarlarından kalıntılar kalmıştır. Bu kalıntılar Orhan Cezmi Tuncer’in fotoğraflarıyla belgelenmiştir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri