Surp Astvadzadzin Manastırı

Rehber Notu

Surp Astvadzadzin Manastırı (Türkçe çevirisiyle Azize Meryem Ana Manastırı), Arapgir şehrinde bulunan bir Ermeni manastır kompleksiydi. Türkiye hükümeti tarafından 1957 yılında dinamitle patlatılarak yok edilmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi’nin en büyük kiliselerinden biriydi. 13. yüzyılda inşa edilmiş olup yaklaşık 3000 kişiyi barındırabilecek kapasiteye sahipti. Tehcirden sonra manastır onarılarak okul olarak kullanılmıştır. Ancak 1950 yılında Arapgir yetkilileri yapının yıkılmasına karar vermiş, bu karar Türk hükümeti tarafından 1957’de uygulanmış ve manastır tamamen yıkılmıştır.

Hikâyesi

Surp Astvadzadzin Manastırı, Arapgir’de 13. yüzyılda taş ve kireçtaşıyla inşa edilmiş, ahşap çatılı bir Ermeni manastır kompleksiydi. Azize Meryem Ana’ya adanan yapı yaklaşık 3000 kişilik kapasiteye sahipti. Manastırın yanında erkek ve kız öğrenciler için ayrı okullar, kompleksin ortasında ise ruhani yönetim binası bulunuyordu. Onarımından önce kilise içinde birbirinden kemerlerle ayrılan beş mihrap yer alıyordu. İç mekânda gümüş kandiller, altın ve gümüş dini kitaplar, haçlar, giysiler ve ikonalar kullanılmıştı. Cemaatin altın ve gümüş sikke bağışları; onarımları, okulları, ruhani idareyi ve yoksulların bakımını finanse ediyordu. Tehcirin ardından onarılan manastır okul işleviyle kullanıldı. Arapgir yetkilileri 1950’de yapının yıkılmasına karar verdi; karar 1957’de hükümet tarafından dinamitle uygulanarak kompleks ortadan kaldırıldı. Cemaat kararıyla 28.000 liraya Hüseyin adlı bir kişiye satılan arsada kilise eşyalarından yalnızca altın kaplama gümüş kadehin kurtulduğu aktarılır. Çeşitli ülkeler ve sahipler arasında dolaşan kadeh daha sonra Viyana’daki Mekhitarist Manastırı’na ulaştı. Yapıdan kuzeydoğuda yaklaşık 5 m yüksekliğinde yıkık bir duvar kalmış; yaklaşık 13 m en ve 15 m uzunluğundaki alanda üst örtü bütünüyle kaybolmuştur. İç alanda ağaçlar büyümüş, kuzeybatıya bir ev yapılmıştır. Dut ağaçlarıyla çevrili mezarlığın girişindeki küçük çeşme, sonradan Yeni Mahalle’de eski Meslek Yüksekokulu bahçesindeki Karayolları Şube Binası yolu güzergâhına taşınmıştır.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri