Toprakkale

Rehber Notu

Urartu Krallığı’nın stratejik değeri olan kentlerinden biri de Toprakkale’dir. Rusaḫinili Qilbani-kai, Van Ovası’nın kuzeydoğusundaki Zım Zım Dağı’nın güneybatısında yüksek bir kayalık tepe üzerinde kurulmuştur. Başkent Tuşpa’ya uzaklığı 7 km’dir. Zım Zım Dağı’nın batısında bulunan Meher Kapı’ya olan uzaklığı ise 500 m civarındadır. Şehrin kim tarafından kurulduğu uzun süre tartışılmış olsa da Keşiş Gölü civarında Gövelek Köyü’nde bulunan stelden elde edilen bilgilerden, Erimena oğlu Rusa tarafından kurulduğu anlaşılmaktadır.

Hikâyesi

Toprakkale, Urartu kralı Erimena oğlu Rusa tarafından Zım Zım Dağı’nın güneybatısındaki yüksek kayalık tepeye kurulan Rusaḫinili Qilbani-kai kentidir. Yerleşme başkent Tuşpa’dan 7 km, Meher Kapı’dan yaklaşık 500 m uzakta bulunur; 400×60 m ölçülerindeki dikdörtgen sitadeli çevreleyen surların temel yatakları kayalıkta izlenebilir. British Museum adına 1879’da başlayan ilk bilimsel araştırmaları 1898-1899’da Lehmann Haupt ile Belck’in kazıları izlemiş ve Haldi Tapınağı’nın ayakta kalan duvarları açığa çıkarılmıştır. Orbeli 1911-1912’de, Marr 1916’da, Afif Erzen ise 1959-1961 ve 1976-1977 dönemlerinde kazılar yürütmüş; depo odası, tapınak ve kaya mekânları belirlemiştir. Kare planlı Haldi Tapınağı dıştan 13.80×13.80 m, cellası 5.30×5.30 m ölçüsündedir; 1879-80 kazısında bulunan duvar yaklaşık 4-5 m yüksekliğindedir. Depolarda üç sıra pitos saptanmış, bazı duvarların yüksekliği 7 m’ye ulaşmıştır. Kayalığın güneybatısındaki anakayaya oyulmuş 20×10.5 m ölçülü sarnıca 56 basamaklı bir tünelle erişilir; içeride farklı boyutlarda sekiler vardır. Kazılarda fildişi eserler, bronz taht parçaları, kazanlar, çivi yazılı tabletler, aslan ve boğa figürlü adak kalkanları, altın madalyon ile bronz ayaklı şamdan bulunmuştur.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri