Beylerbeyi Mustafa Paşa Camii

Rehber Notu

Beylerbeyi Mustafa Paşa Camii, 1571 yılından sonra ve 20 Ocak 1616 tarihinden önce inşa edilmiştir. Yapı, Van şehrinde sur içinde, Mustafa Paşa’nın evinin yakınında yaptırılmıştır. Vakfiye kayıtlarına göre cami sağlam, dört köşe duvarlara sahip, kârgir bir bina olup birden fazla kubbesi bulunmaktadır ve minaresi yoktur. Yapının muhteşem bir yapı olduğu belirtilmiştir. Caminin mimarının kim olduğu bilinmemektedir. Yapının yeri kesin olarak tespit edilememiş, ancak Hüsrev Paşa Camisi civarında olduğu ifade edilmiştir.

Hikâyesi

Beylerbeyi Mustafa Paşa Camii, Van surları içinde Mustafa Paşa’nın evinin yakınında 1571’den sonra ve 20 Ocak 1616’dan önce yaptırılmıştır. Vakfiye yapıyı dört köşe sağlam duvarlı, kârgir ve birden fazla kubbeyle örtülü bir cami olarak tanımlar; ayrıca minaresinin bulunmadığını kaydeder. Kesin konumu belirlenemeyen yapı, kayıtlarda Hüsrev Paşa Camisi çevresine yerleştirilmektedir. Evliya Çelebi’nin 1655 tarihli anlatısında camiden söz etmemesi, yapının 1646 depreminde yıkılmış veya ağır hasar almış olabileceği ihtimalini doğurur. Banisi, 16. yüzyıl sonunda Van Beylerbeyi olan Mustafa Paşa’dır; ancak 1590–1597 arasında bu görevi üstlenen iki Mustafa Paşa’dan hangisinin camiyi yaptırdığı belirlenememiştir. 1571 tarihli Van Evkaf Tahrir Defteri’nde bulunmayan vakıf, 20 Ocak 1616’da düzenlenen vakfiyeyle caminin bakımını, onarımını ve görevli maaşlarını güvenceye bağlamıştır. Tuzla gelirleri vakıf muhasebesinde her yıl gider fazlası oluşturmuş, gelirlerin öncelikle caminin ihtiyaçlarına harcanması şart koşulmuştur. Mütevellilik önce Mustafa Paşa’nın oğlu Hasan Bey’e ve onun soyuna bırakılmış; 1729, 1730 ve 1738 tarihli beratlarla aile içindeki görevlendirmeler yenilenmiştir. Sonraki mütevelli kayıtları 1821-1822, 23 Haziran 1843, 1845-1848 ve 12 Mart 1862 tarihlerine uzanmaktadır.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri