Şeyh Ümmi Zaviyesi

Rehber Notu

Şeyh Ümmî Zaviyesi, 14. yüzyılda Eretnaoğulları döneminde, Gıyaseddin Mehmed zamanında 753/1352’den sonraki bir tarihte inşa edilmiş dini bir yapıdır. Develi’deki tekke ve zaviyeler içinde vakfiyesi bilinen tek zaviye olması yönüyle dikkat çekmektedir. Banisi olarak kabul edilen ve halk arasında Şıh Emmi adıyla tanınan Şeyh Ümmî’nin Horasan’dan gelen dört komutandan biri olduğuna inanılmaktadır. Ahîlerden olan Şeyh Ümmî, aynı zamanda Rufâî tarikatına mensuptur. Büyük Yazı mevkiinde Abıt Tekkesi adı verilen mezarlıkta medfundur.

Hikâyesi

Şeyh Ümmî Zaviyesi, Eretnaoğulları hükümdarı Gıyaseddin Mehmed zamanında 753/1352’den sonra Develi’de inşa edilmiş dinî bir yapıdır. Banisi sayılan Şeyh Ümmî’nin üzeri açık türbesi Büyük Yazı mevkiindeki Abıt Tekkesi mezarlığında bulunur; mezar taşı ile türbede kitabe yoktur. Develi’de vakfiyesi bilinen tek zaviye olan yapının görev düzeni, Hurufât Defterleri’ndeki tarihli tayin kayıtlarından izlenmektedir. Muharrem 1139/Eylül 1726 belgesine göre şeyh ve mütevelli Şeyh Emrullah, yaşlılığı ve hastalığı nedeniyle görevlerini torunu Şeyh Mehmed’e devretmiştir. Şeyh Mehmed’in ölümünden sonra Şevval 1164/Ağustos 1751’de şeyhlik ve mütevellilik Şeyh Ahmed ile Şeyh Süleyman’a birlikte verilmiştir. Şeyh Süleyman, vakıf evladından olmadığı gerekçesiyle Cemaziyelevvel 1167/Şubat 1754’te görevden alınmış ve yerine Mehmed atanmıştır. Başka kayıtlarda zaviyedarlığın Şeyh Bekir bin İbrahim’den oğlu Şeyh Muhammed’e, Hasan bin Abdurrahman’ın görevlerinin ise oğulları Seyyid Osman ile Abdurrahman’a geçtiği yazılıdır. Belgeler zaviyenin 19. yüzyıl başlarına kadar varlığını ve bünyesindeki vakıf aracılığıyla şeyh, zaviyedar ve mütevelli tayinlerinin sürdürüldüğünü gösterir. Cami-i Kebir Mahallesi Selçuk Sokak’ta, Ulu Cami’nin güneyindeki mezarlık içinde bulunduğu kaydedilen yapı bugün mevcut değildir.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri