Surp Asdvadzadzin Manastırı, Tomarza

Rehber Notu

Surp Astvatsatsin Manastırı, 16. yüzyılın başlarından itibaren belgelerde adı geçen ve Tomarza’da önemli bir dinî merkez olarak bilinen bir yapıdır. Manastırın en eski kaydı 1516 yılına ait bir kolofonda görülür. 1570’ler ve 1580’lerde Taronlu Piskopos Astuacatur’un çabalarıyla bölge, kültürel bir odak hâline gelmiş; bu dönemde manastır, Tomarza ve çevresindeki köyleri kapsayan piskoposluk merkezi olmuştur. 1784’ten 1915’e kadar manastır başrahiplerce yönetilmiş, 19. yüzyılın sonlarına doğru bünyesinde yatılı bir okul da açılmıştır.

Hikâyesi

Surp Asdvadzadzin Manastırı’nın adına ilk kez 1516 tarihli bir kolofonda rastlanır. Taronlu Piskopos Astuacatur’un 1570’ler ve 1580’lerdeki çalışmaları sırasında yapı, Tomarza ile çevre köyleri kapsayan piskoposluğun merkezi oldu. Başrahiplerin 1784-1915 arasında yönettiği manastırda 19. yüzyılın sonlarına doğru yatılı okul açıldı. Talaslı Gülbenkyan ailesinin bağışlarıyla 1870’te gerçekleştirilen onarım, bütün kompleksi yeniledi. Yamaca dayanan en eski kilise Meryem Ana’ya adanmıştı; Gertrude Bell 1909’da yapının sekiz yüz yıllık sayıldığını, pandantifli kubbesinin ise sonradan yenilendiğini yazdı. Mavi çinili iç mekânda 1607 ve 1608 tarihli mezar taşları bulunuyordu. Bu kilisenin güneyine 1822’de Surp Karapet Şapeli inşa edildi; basamaklarla inilen küçük yapı sakristi olarak da kullanıldı. Güneydoğuda 1849-1851 arasında yükseltilen Surp Khatch Kilisesi, haç planı, pandantiflere oturan kasnaklı kubbesi ve figürlü freskleriyle düzenlendi. Batıdaki iki katlı narteks açık portiko ve çan kulesi içeriyordu. İşlevsel iki katlı binada iki salon, altı oda, otuz beş hücre, misafirhane, kütüphane, mutfak, kiler, yemekhane ve depolar yer alıyordu. Manastır 1915’te yağmalanıp terk edildi; Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki kısa kullanımdan sonra keşişler 1930’larda çıkarıldı. Bugün Surp Khatch’ın doğu temelleriyle Surp Karapet’in bazı parçaları kalmış, yardımcı binalar bütünüyle yok olmuştur.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri