Mor Efrem Manastırı

Rehber Notu

Mor Efrem Manastırı, mimarî özellikleri ve tarihsel katmanlarıyla bölgedeki Süryani mimarisinin önemli örneklerinden biridir. İnşa tarihine dair kesin bir belge bulunmamakla birlikte, yapının plan özellikleri ve benzer dönem örnekleriyle olan benzerliği dikkate alınarak 6. yüzyıla ait olduğu düşünülmektedir. Mor Evgin, Deyrul Umur ve Deyrulzafaran manastırlarıyla yapısal benzerlik göstermesi bu tarihlendirmeyi desteklemektedir. Manastırın duvarlarında toplam üç kitabe bulunmaktadır. Bu kitabelerden iki tanesi güney cephesinde, biri ise batı cephesinde yer alır.

Hikâyesi

Plan özellikleri 6. yüzyıla işaret eden Mor Efrem Manastırı, Mor Evgin, Deyrul Umur ve Deyrulzafaran manastırlarıyla yapısal benzerlik gösterir. Duvarlardaki üç kitabeden ikisi güney, biri batı cephesindedir; giriş üstündeki Süryanice kitabe müştemilatın Aralık 1884’te Antakya Patriği Gevargis Şalhe döneminde yapıldığını bildirir. Aynı dönemde onarılan kiliseye rahipler yeniden yerleşmiş, kitabelerde Süryanice ve Arapça metinlere yer verilmiştir. Dikdörtgen planlı kilisenin kesme, düzgün kesme ve moloz taş duvarlarına batı ve güneydeki yuvarlak kemerli girişler ile dikdörtgen pencereler açılmıştır. Güney giriş 1,15 metre genişlik ve 2,15 metre yüksekliğe, batı giriş ise 1,50 metre genişlik ve 2,50 metre yüksekliğe sahiptir; her iki açıklık da kaş kemerle çevrilidir. Kilisenin güneyindeki 60 x 12 metrelik atriuma, güneydoğuda sivri kemer içine alınmış 1,75 metre genişliğindeki basık kemerli girişten ulaşılır; papaz evi batıda, öğrenci evi, misafirhane ve lavabolar doğudadır. Bodrum, zemin ve birinci kata yayılan müştemilat merkezî avlu ile sivri kemerli revaklar çevresinde kurulmuş; kuzey-güney yönündeki bodrum iki enine ve üç boyuna fil ayağının taşıdığı çapraz tonozlarla örtülmüştür. Manastır 1933’e kadar kullanılmış, ardından 12 yıl askerî hastane ve 1967-1968’de cezaevi işlevi görmüştür.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri