Birlik Hamamı

Rehber Notu

Birlik Hamamı veya Kümbet Hamamı, banisi ve inşa tarihi bilinmeyen bir yapıdır. Hacı Saki Mahallesi’nde, Birlik Sokağı üzerinde bulunmaktaydı. 1996 yılına kadar hamamın soğukluk bölümü dokuma atölyesi olarak kullanılmakta iken, Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan çevre düzenlemesi sırasında tamamen yıkılmıştır. Yapı, Mustafa Denktaş tarafından incelendiği sırada büyük ölçüde sağlam durumdaydı ve bölümlere ilişkin tanımlamalar o günkü bakiyelere dayanılarak yapılmıştır. Orijinal hâliyle günümüze ulaşamayan eser, eyvansız ve iki halvetli küçük bir mahalle hamamıdır.

Hikâyesi

Eyvanı bulunmayan ve iki halveti olan Birlik Hamamı, Birlik Sokağı’nda kurulmuş küçük bir mahalle hamamıydı. Banisiyle inşa tarihi bilinmeyen yapı, 1996’ya kadar dokuma atölyesi olarak kullanılan soğukluğuyla ayakta kalmış, belediyenin çevre düzenlemesi sırasında bütünüyle yıkılmıştır. Duvarlarda kaba yonu taş, tonoz ve kubbelerde moloz taş, kapı-pencere söveleriyle kemerlerde ise kesme taş kullanılmıştır. Yıkılmış soyunmalığın kuzey duvarında yaklaşık 0,64 m genişliğinde ve 0,52 m derinliğinde beş niş bulunuyordu. Altı basamakla inilen 5,60 × 4,25 m ölçülerindeki soğukluk, doğu-batı yönlü sivri tonozla örtülmüş; üç ışık gözü ve doğudaki dikdörtgen pencereyle aydınlatılmıştı. Sal taşı döşeli zeminin batısında 0,64 m genişliğinde, 0,10 m yüksekliğinde bir seki ile ön duvarında musluk deliği yer alıyordu. Basık kemerli kapıdan geçilen küçük koridorun daralan kubbesi ve yuvarlak ışık gözü, iki halvete dağılım sağlıyordu. Ölçüsü 2,80 × 2,80 m olan halvetin kubbesi bir köşede yarım daire kemere, diğer köşelerde tromplara oturuyor; tepedeki 1,30 m çaplı açıklık ahşap kalaslarla kapatılıyordu. Güney cephe boyunca sivri tonozlu su deposu uzanırken, güneydoğudaki halvet duvarında açılan 0,52 m genişliğindeki geçit depoyla bağlantı kuruyordu. Plan üzerinde külhana ait olabileceği belirtilen duvar bakiyeleri ile halvetlerdeki seki, kurna ve ayna taşı yıkımdan önce de mevcut değildi.

Bu bölüm şu kayda dayanılarak yazıldı: Kültür Envanteri